قصد داریم تا نظر آقای فرشید اصلانی را درباره کشف قهوه و خاستگاه آن در ایران جویا شویم.

صاحب کافه‌های زنجیره‌ای معروف رئیس در تهران می‌گوید: «حدود 600 سال پس از میلاد مسیح، یک چوپان هنگام چراندن گوسفندان و بزهای خود در دامنه کوه‌های فلات ایران، مقداری دانه خشک در زیر یک بوته پیدا کرد».

اگر چه ممکن است دیدگاه تاریخی آقای اصلانی نسبت به قهوه مبهم بوده و کسی چیزی درباره آن در مغرب زمین نشنیده باشد؛ اما کافه‌های اصلانی و محبوبیت روزافزون قهوه‌خانه‌های ایران که محلی برای صرف میان وعده‌ها و نوشیدنی‌های گرم و محلی، وقت گذراندن و استفاده از اینترنت وای فای هستند، توجه علاقه‌مندان به فرهنگ قهوه را از لندن تا لس‌آنجلس به سمت خود جلب کرده‌اند.

آرم مدور سبز رنگ این برند که بر روی پنجره‌های کافه‌هایش حک شده و بر روی پیش‌بندهای پوشیده شده توسط باریستاها در چهار کافه رئیس در تهران نیز چاپ شده‌اند؛ بسیار شبیه آرم برند مشهور بین‌المللی قهوه، یعنی استارباکس است و این مسئله را به ذهن متبادر می‌کند که این برند نیز مانند اکثر برندهای زنجیره‌ای در جمهوری اسلامی ایران حضور ندارد. با این حال استارباکس سعی کرده تا طبق کپی‌هایی از اسناد دادگاه تهران که به روئیت رویترز رسیده است، علیه این برند ایرانی شکایت کند.

این دعوی حقوقی کارساز واقع نشد و برند رئیس همچنان از آرمی استفاده می‌کند که به جای یک پری دریایی با موهای افشان، متشکل از تصویر مردی است که یک کلاه استوانه‌ای به سر دارد. در ضمن در کافه‌های رئیس، کالاهایی با مارک استارباکس از جمله ماگ و فلاسک نیز به فروش می‌رسند.

اصلانی که با افتخار یک بج مزین به آرم رئیس را به پلیور خود چسبانده بود، گفت: «رئیس فقط 4 شعبه دارد؛ در حالیکه استارباکس بزرگ‌ترین شرکت قهوه‌خانه‌ای جهان است. ما با استارباکس قابل مقایسه نیستیم».

بازار در حال رشد

در کشوری که هیچ باری وجود ندارد و صرف مشروبات الکلی ممنوع است؛ رئیس توانسته از زمان افتتاح اولین کافه خود در دسامبر سال 2001 محبوبیت خود را به اثبات برساند، چون کافه‌های زنجیره‌ای رئیس دارای محیط مدرنی هستند که در آنجا امکان دسترسی به اینترنت وای فای وجود دارد و اولین کافه‌ای محسوب می‌شوند که در ایران قهوه بیرون‌بر ارائه می‌دهند.

کافی‌شاپ‌های زیادی در شهرهای بزرگ ایران به وجود آمده‌اند که تا همین اواخر چای نوشیدنی منتخب آنان بوده است.

رضا غفاری مدیر یکی از شعب رئیس می‌گوید: «این روزها مردم قهوه بیشتری می‌نوشند؛ لذا ما نیز سعی می‌کنیم امکانات بیشتری را برای آنها فراهم نماییم».

آمار گمرک ایران نشان می‌دهد که واردات قهوه ایران به شدت افزایش یافته است. پنج سال پیش ارزش تجاری واردات قهوه ایران کمتر از ۶۰۰۰۰۰ دلار بود. اما در نه ماهه اول سال جاری ایران (که از ماه مارس آغاز می‌شود)، ارزش واردات قهوه ایران بیش از ۳ میلیون دلار بوده است.

این ارقام حتی با در نظر گرفتن دو برابر شدن قیمت معاملات آتی قهوه عربیکا از ۱۳۹۰، باز نشان می‌دهند که ایران یک بازار کوچک، اما به سرعت در حال رشد برای این نوشیدنی است.

ندا، زن ۲۷ ساله‌ای که در یکی از کافی‌شاپ‌های شمال تهران مشغول وقت‌گذارنی بود، گفت: «امروزه کارهای زیادی وجود دارد که افراد می‌توانند در کافی‌شاپ‌ها انجام دهند؛ مانند گوش دادن به موسیقی، کتاب خواندن یا کار با رایانه».

ندا مانند اکثر تهرانی‌هایی که با رسانه‌های بین‌المللی صحبت می‌کنند؛ تمایلی به استفاده از نام کامل خود نداشت، چرا که نمی‌خواست خود را درگیر مشکلات امنیتی در ایران کند.

او گفت: «بیشتر کافه‌ها در ایران جایی برای قرارهای عاشقانه محسوب می‌شوند؛ چرا که افراد در آنجا به راحتی می‌توانند با دوست دختر یا پسر خود وقت بگذارنند».

شاعران و مسموم کننده‌ها

بسیاری از ایرانیان محافظه‌کار، نوشیدن قهوه به جای چای را بخشی از روند نامطلوب غربی شدن جوانان این کشور می‌دانند.

اگر چه نوشیدن قهوه در ایران روز به روز بیشتر مد می‌شود؛ اما نوشیدن قهوه در ایران چیز جدیدی نیست. قدمت آن به سلسله صفویه در قرن شانزدهم بر می‌گردد که در آن زمان قهوه‌خانه‌ها به عنوان مکانی برای گردهم آیی شاعران و هنرمندان تاسیس شده بودند. از همان زمان اصطلاح قهوه‌خانه حتی زمانیکه در آنها واقعاً قهوه سرو نمی‌شد؛ برای اشاره به یک کافه مورد استفاده قرار می‌گرفت.

بعدها قهوه در ایران شهرت بدی پیدا کرد؛ چرا که برخی از پادشاهان قاجار که بین سال‌های ۱۱۷۳ تا ۱۳۰۴ شمسی بر این حکومت می‌کردند از آن برای مسموم کردن مخالفان خود استفاده نمودند.

روزنامه قدس در ژوئن گذشته به نقل از محمد ابراهیم باستانی پاریزی مورخ ایرانی نوشت: «در موارد خاص، شخصیت‌های سیاسی و روحانیونی که قرار بود به صورت مخفیان کشته شوند مجبور به نوشیدن قهوه مسمومی به نام قهوه قجری می‌شدند».

دولت پس از انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۳ به عنوان بخشی از سرکوب گسترده رفتارهایی که غیراخلاقی تلقی می‌شدند شروع به بستن کافی‌شاپ‌ها کرد؛ چرا که از دید آنها این امکان‌ها محل ترویج رفتارهای غیراخلاقی از جمله معاشرت بین زن و مرد خارج از رابطه ازدواج بودند، امری که تحت تفاسیر دقیق از قوانین شرعی ممنوع است.

امروزه هنوز هم ممکن است کافه‌ها مورد بی‌مهری مسئولان قرار بگیرند. رویترز گزارش داده که پلیس تهران در سال ۱۳۸۷، ۲۴ کافی نت و کافی شاپ را در بسیاری از ساعت‌ها بسته و ۲۳ را نفر را بازداشت کرده است.

این اقدامات بخشی از کارزار محدود کردن عملی رفتارهایی بود که با ارزش های اسلامی منافات دارند. در این کارزا زنانی که لباس‌های مناسب (از دید قوانین سختگیرانه اسلامی) را به تن نمی‌کردند و آرایشگاه‌هایی که مدل‌های موی غربی را ارائه می‌دادند؛ مورد اهانت قرار می‌گرفتند.

ندا که فنجان خالی قهوه خود را برگردانده بود و منتظر بود تا دوستش آن را گرفته و فالش را بگوید، گفت: «در کشور ما کافی‌شاپ‌ها تا حدی نماد آزادی اجتماعی هستند و به نوعی محل ملاقات جوانان و دیگران محسوب می‌شوند».

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *